Cartoonfestival en expositie Noordwijk, Achter de muur

Noordwijk - Sea in Cartoons
Cartoonfestival en expositie Noordwijk, Achter de muur

Van 16 tot en met 31 oktober staat het Museum of Comic Art in het teken van cartoons en de tentoonstelling: Noordwijk, Achter de muur. Het thema van het cartoonfestival is ‘Na 75 Jaar Vrijheid’. Nederlandse cartoonisten hebben werk ingezonden om mee te dingen naar een jury- en publieksprijs die zal worden uitgereikt op zondag 24 oktober in het MoCA. Naast cartoons is er een  foto-expositie te zien die de wederopbouw van Noordwijk direct na de oorlog toont aan de hand van uniek beeldmateriaal.

Hiernaast vinden er tal van andere activiteiten plaats zoals masterclasses cartoontekenen, lezingen die in het teken staan van Noordwijk in oorlogstijd en boekpresentaties. Bezoekers kunnen verder kennis maken met ‘De negende kunst’ omdat ruim 38 originelen van de eerste tentoonstelling in het MoCA, European Masters of Comic Art, nog te zien zijn op de eerste verdieping.

Programma: (wijzigingen voorbehouden)

16 oktober: Expositie – Cartoon(strip)tekenaars aan het werk
17 oktober: Expositie
18 oktober: Expositie – Masterclasses cartoon tekenen voor kinderen – gratis – vol=vol
19 oktober: Expositie – Masterclasses cartoon tekenen voor kinderen – gratis – vol=vol
20 oktober: Expositie – Masterclasses cartoon tekenen voor kinderen – gratis – vol=vol
21 oktober: Expositie – Lezing Koen van Toen
22 oktober: Expositie
23 oktober: Expositie – Boekpresentatie stripalbum Rutger Gret (Dutch Lucky Luke) en meet en greet
24 oktober: Expositie 
25 oktober t/m 31 oktober: Expositie en op de laatste dag prijsuitreiking Sea in Cartoons

Tijden:
10.00 – 12.00 uur: Masterclasses cartoon tekenen (max. 15 kinderen)
12.00 – 17.00 uur: Expositie
19.30 – 21.30 uur: Lezing Koen van Toen (max. 35 personen)

Aanmelden voor de masterclasses en de lezing kan bij john@museumofcomicart.nl of aan de balie van het museum.

De entree en deelname aan de masterclasses (cartoon)tekenen en lezing is gratis.

Kinderen

Voor kinderen is er ook een kleurplaatwedstrijd, waarbij de 10 mooiste inzendingen een stripalbum krijgen. Er kan een selfie gemaakt worden met Asterix en Obelix of met de Daltons. In de leeshoek is er keuze uit duizenden stripboeken om in te lezen en er is een digitaal programma voor een diagnose door de bekende ‘strip psycholoog’ Sigmund. 

Cartoons

Een cartoon of spotprent is een humoristische tekening, soms voorzien van tekst, die gezien kan worden als commentaar of kritiek op actuele gebeurtenissen of maatschappelijke trends. Een cartoon kan bijvoorbeeld een karikatuur van een bekend persoon, een persiflage van een actuele situatie of simpelweg een afbeelding van een komische situatie zijn. Veel kranten en tijdschriften publiceren cartoons. In kranten gaat het vaak om politieke spotprenten.

Spotprenten en karikaturen werden populair in de 18e eeuw rond de Franse Revolutie. Naast het feit dat er veel kritiek was op het regime, waren de technieken ook verbeterd die ervoor zorgden dat ‘kopiëren’ van plaatjes in een grote oplage veel sneller kon waardoor een groot publiek bereikt werd.

Er zijn in Europa spotprenten over uiteenlopende onderwerpen te vinden, maar de Franse Revolutie en de daaropvolgende tijd onder Napoleon hebben heel wat mooie plaatjes opgeleverd. The Plum-pudding in danger, waarbij Napoleon als dwerg is afgebeeld vond het Britse establishment wel erg grappig. Door dit soort plaatjes wordt Napoleon nog steeds als klein mannetje afgebeeld, terwijl hij voor die tijd een normale lengte had (1,68 meter).

Na 75 Jaar Vrijheid

Het eerste cartoonfestival in het Museum of Comic Art heeft als thema ‘Na 75 Jaar Vrijheid’ gekregen met de nadruk op ‘VRIJHEID’. In vrijheid leven is niet doodnormaal. Niet enkel oorlog maar bijvoorbeeld ook corona heeft in de wereld gezorgd voor een enorme beperking van vrijheden.

Dubbele bodem

Politiek en oorlogsgeweld inspireerde menig cartoonist vileine prenten te tekenen. De plaatjes, gemaakt met pen op papier of met behulp van computerprogramma‘s, gaan supersnel van hand tot hand in dit digitale tijdperk. Ze zorgen voor een lach of een traan en daar zijn ze ook voor. Een onderwerp een draai geven die je in normale berichtgeving niet zou tegenkomen.

In veel delen van de wereld zijn spotprenten nog steeds een belangrijke vorm om kritiek te kunnen uiten op regimes, vooral omdat een spotprent of cartoon makkelijker een dubbele bodem heeft. Door die dubbele bodem is de kans groter dat censoren er niet mee aan de haal gaan.

Tom Poes – oorlogskind!

De wondere wereld van Tom Poes en heer Bommel opende zich voor de Nederlanders op zondag 16 maart 1941 toen zij die ochtend het dagblad ‘de Telegraaf’ open sloegen. Voor duizenden Nederlanders ontvouwde zich op die dag een nieuwe wereld.

Een wereld vol magie en bijzondere spanning. Het eerste verhaal heette heel eenvoudig ‘Avonturen van Tom Poes’. Wel stond er direct onder waar het verhaal over zou gaan, namelijk het ontdekken van het geheim van de blauwe aarde. Marten Toonder was trots toen hij zijn strip voor het eerst in de krant zag afgedrukt, maar hij had toen nooit verwacht dat deze strip zijn levenswerk zou worden.

Eigenlijk kunnen we stellen dat Tom Poes in een hele, moeilijke zware tijd begon, namelijk de Tweede Wereldoorlog. De mooie dagstrip maakte de verschrikkingen van de oorlog een beetje dragelijker. Veel mensen schreven en vertelden Marten na de afloop van de oorlog, dat Tom Poes hen door de oorlog had gesleept.

Tom Poes ziek...

In het najaar van 1944 duiken Tom Poes en heer Bommel letterlijk en figuurlijk onder (water). De eerste krantenpublicatie van het avontuur De Chinese Waaier werd afgebroken met aflevering 1079. Op dinsdag 21 november 1944 werd Tom Poes ziek gemeld door de krant met de volgende woorden: “Hoe is het mogelijk! zal een ieder zeggen, Tom Poes ziek… De meest ingewikkelde situaties, de grootste gevaren trotseerde hij als een held en nu is hij gewoon ziek!”

Heel Nederland moest wachten tot 1948 voordat het verhaal eindelijk ten einde kwam. Het afgebroken avontuur werd drie jaar na WO II eindelijk in boekvorm uitgebracht en gedrukt bij, tijdens de oorlog illegale, drukkerij D.A.V.I.D.

Tom Poes is dus feitelijk een oorlogskindje en na 75 Jaar Vrijheid nog altijd springlevend getuige de nieuwe boeken die nog altijd verschijnen. Nieuwe talentvolle tekenaars als Henrieke Goorhuis en Tim Artz sturen Tom Poes en zijn onafscheidelijke metgezel heer Bommel op avontuur. Beide maken ook strips voor het weekblad Donald Duck.

Kinderpostzegels

Vanwege de tachtigste verjaardag van Tom Poes staan de kinderpostzegels in 2021 in het teken van Toonders stripheld en zijn onafscheidelijke vriend Olivier B. Bommel die in de Tweede Wereldoorlog begonnen aan een lange reis vol avontuur.

Van woensdag 29 september t/m woensdag 6 oktober 2021 is de 73ste Kinderpostzegelactie van start gegaan met de verkoop van Tom Poes-zegels en wenskaarten met Marten Toonders (oorlogs)kinderen.

Marten Toonder

Marten Toonder is enorm belangrijk geweest voor de ontwikkeling van het Nederlandse beeldverhaal, zowel door het hoge niveau van zijn belangrijkste strip, Heer Bommel en Tom Poes, en door de stimulerende werking die zijn studio heeft gehad op een groot aantal talentvolle tekenaars zoals o.a. Hans G. Kresse, Dick Matena, Jan Kruis, Fred Julsing, Thé Tjong-Khing, Jan Wesseling en Jan van Haasteren.

Dekmantel

Toonder tekende in het begin van zijn loopbaan in zeer uiteenlopende genres, te beginnen met humoristische cartoons voor de Rotogravure in Leiden. Het kwam voor dat hij een hele pagina moest vullen en verschillende stijlen imiteerde om de indruk te wekken dat meerdere tekenaars hadden bijgedragen.

In 1944-1946 tekende hij politieke cartoons voor het illegale satirische tijdschrift Metro, die om begrijpelijke reden grimmiger van aard en tekenstijl waren. Het blad werd gedrukt bij de illegale drukkerij D.A.V.I.D., die Toonder Studio’s als dekmantel had.

Dierencartoons

Een aparte categorie vormen de dierencartoons van Toonder. Als illustrator had hij al uitgebreid geoefend in het tekenen van dieren in verschillende varianten: gewone dieren, dieren met mensenhoofden of een mensenlichaam met dierenkop.

In de spotprentreeks ‘Het leven der dieren’ komt daar, net als in de Tom Poes-verhalen, het satirische element bij. Dieren blijken uitstekend geschikt om menselijk gedrag en maatschappelijke verschijnselen te becommentariëren. In Toonders dierencartoons lijken verschillende figuren zo te zijn weggelopen uit de Tom Poes-strip.

Drukkerij - Uitgeverij D.A.V.I.D.

In het najaar van 1944 raakte Toonder betrokken bij de werkzaamheden van de illegale drukkerij D.A.V.I.D. (De Algemene Vrije Illegale Drukkerij ). De drukkerij werd in de Spuistraat ingericht met Toonders naam als dekmantel. Op het bordje bij de entree stond: Hulpstudio II – Marten Toonder Films. In werkelijkheid stonden er drukpersen in het souterrain waarop ondergrondse bladen zoals Vrij Nederland, Trouw, Het Parool, Ons Volk, Oranjebulletin en de illegale drukkerij De Bezige Bij werden vervaardigd. Op grote schaal werden er ook vervalste nood- en distributiekaarten gemaakt. Hierbij was het handig dat Toonder en enkele van zijn medewerkers, waaronder Hans G. Kresse, heel vaardig waren in het maken van vervalste stempels die nauwelijks van echt te onderscheiden waren.